Scroll to top

W tym artykule postaram się przekazać Wam, czym jest podświadomość. Opiszę współpracę świadomości i podświadomości. Nakreślę jak możemy wykorzystać mechanizmy oddziaływania pomiędzy świadomością i podświadomością, aby polepszyć swoją sportową formę.

Mózg jako centrum naszego umysłu

Mózg jest najważniejszym organem w ludzkim organizmie. Jest istnym centrum dowodzenia naszego umysłu. To w nim bierze swój początek cały układ nerwowy. Wszystkie bodźce zarówno te z wewnątrz jak i z zewnątrz w postaci impulsów elektrycznych docierają do jego wnętrza. To w nim krzyżują się wszystkie szlaki komunikacyjne w ciele i to on odpowiada za naszą procesy fizjologiczne i zachowanie. Umysł, który kontroluje nasze ciało i zachowanie, działa w pewnym stopniu świadomie, a w przeważającej części nieświadomie.

Naszą podświadomość możemy porównać do wielkiej centrali. Zaopatrzona jest w tysiące czujników i monitorów. Dba o t.zw. homeostazę = równowagę wewnętrzną ciała poprzez: regulację ilości skurczów serca, częstotliwości pracy mięśni oddechowych, szerokość naczyń krwionośnych, pracę żołądka, trzustki, wątroby czy nerek. Gdy za pomocą siatkówki (tej w oku) na monitorze w centrali pojawi się obraz np. zagrożenia w postaci lwa lub pożaru w pokoju, w którym się znajdujemy, podświadomość uwolni do krwi dodatkowe hormony i neuroprzekaźniki, odpowiedzialne za poziom pobudzenia, aby organizm przygotował się do zbliżającego się wysiłku.

Podświadomość jako archiwum umysłu

Podświadomość jest istnym archiwum naszego umysłu. Poprzez obserwacje i doświadczenia nabieramy pewnych schematów zachowań, nawyków, przyzwyczajeń. Są one w nas zakorzenione. Środowisko w postaci rodziców, nauczycieli, trenerów, rówieśników i innych ludzi, których spotykamy szczególnie w młodym wieku, oddziałuje na nas, kształtuje. Przez obserwację w pewnym stopniu przejmujemy zachowania i nawyki. Wszystkie te oddziaływania i zachowania są zapisane w podświadomości.

Czy podświadomość istnieje?

Część ludzi ignoruje lub nawet wypiera istnienie podświadomości. Lekceważenie jej jest ogromnym błędem. To ona ma zakorzenione nawyki, pewne zachowania i mechanizmy, które mogą wpłynąć na realizację naszych świadomych planów i celów. Część osób mówi, że skoro jest myślącą, świadomą istotami, wie co robi, jak robi i dlaczego robi, to świadomie decyduje o sobie. We własnych oczach są bardzo rozsądni i logiczni. Myślą, że sami decydują o swoich wyborach, zobowiązaniach i że w 100% wszystko kontrolują.

Wszystko byłoby pięknie, gdyby nie fakt, że jest to kompletna iluzja. Ponad 90% tego co robimy na co dzień, na treningach, na zawodach, jak się zachowujemy i co myślimy powtarza się i pochodzi z naszej podświadomości. Nie mamy tylko jednego systemu, który kontroluje wypowiedzi, zachowania i wybory. Mamy 2 systemy, które różnią się od siebie jednocześnie tworząc cały, spójny umysł. Oba te systemy są mistrzami w swoich dziedzinach. Pomimo tego, że działają zupełnie inaczej, na innych zasadach, to są ze sobą ściśle powiązane i przeplatają się ze sobą.

Świadomość vs podświadomość

Gdy mówisz ‘ja zamierzam zdobyć medal, ja zamierzam strzelić rekord, ja zamierzam walczyć o kadrę’ masz na myśli świadomego siebie. Odnosisz się do swoich świadomych planów i celów. Wydaje się nam, że sami świadomie wszystkim kierujemy. Jednak bez względu na to co sobie myślimy, to podświadomość gra główną rolę w naszym życiu. Chociaż oba systemy działają wspólnie, wzajemnie się uzupełniają i na siebie wpływają, to część trenerów i zawodników odrzuca taką myśl. Polegają tylko na swoim świadomym ego. Kluczem do sukcesu jest zrozumienie jak te 2 systemy umysłu ze sobą współpracują i jak się uzupełniają. Ignorowanie tak zwanej ‘wewnętrznej gry’ w swoim umyśle, może mieć odbicie w rezultatach tego co robisz. To od relacji umysłu świadomego i nieświadomego zależy jak będziesz sobie radzić z przeszkodami świata zewnętrznego.

Podświadomość może być największym sprzymierzeńcem lub największym wrogiem w pokonywaniu tych przeszkód i osiąganiu zadowalających rezultatów. Wszystko zależy od tego czy w Twoim świecie wewnętrznym, świadomość i podświadomość ze sobą harmonijnie współpracują. Gdy to osiągniesz tę równowagę, zdobędziesz umiejętność kompletnej samokontroli. Będziesz działał bez zbędnego strachu, stresu i wątpliwości czy podołasz zadaniu czy nie. Połączone siły świadomości i podświadomości sprawią, że jedyne przeszkody jakie spotkają Cię na drodze do osiągania Twoich celów to przeszkody zewnętrzne. Mają one dużo mniejszy wpływ na możliwości osiągnięcia sukcesu, niż przeszkody wynikające z tego co się dzieje w wewnątrz Twojego umysłu.

Działanie podświadome

Pewnie zastanawiasz się, o co w sumie tak dokładnie chodzi z tą podświadomością. Wyobraź sobie nielimitowany bank pamięci, który mieści w sobie niesamowitą ilość danych, nigdy nie zapomina. Jest ona swój sposób super inteligentna, ale nie w rozumieniu  tradycyjnej, logicznej inteligencji. Podświadomość reprezentuje bardziej pierwotną, naturalną i nieokiełznana inteligencję. Nie wymaga skupiania uwagi, żeby działała. Tym w dużym uproszczeniu jest podświadomość. Działa bez udziału świadomości, dlatego nie ma ona nad nią pełnej kontroli. Jej codzienne, niesamowite oddziaływanie na Ciebie może wydawać się zupełnie niemożliwe dla racjonalnej świadomości. Wydaje się niemożliwe dla świadomego umysłu, że cokolwiek jest w stanie kontrolować tyle procesów jednocześnie. Świadomość nie udźwignęłaby przejęcia kontroli nad wszystkimi zadaniami, którymi zajmuje się podświadomość, prawdopodobnie wybuchłaby od nadmiaru ilości danych i zmiennych.

Podświadomość w procesie nauki przejmuje takie rzeczy jak płynne posługiwanie się tabliczką mnożenia, jazdę na rowerze lub autem, pływanie, taniec, itp. Nie zniknęły one ze świadomości, tylko zostały przejęte przez podświadomość. Dodatkowo w podświadomości znajduje się Twój obraz samego siebie, to co o sobie myślisz. Są tam zapisane Twoje słabości, silne strony, przekonania, nawyki i schematy działań i myślenia, którymi się posługujesz. Rzeczy znajdujące się w podświadomości odpowiadają za sposoby reagowania na pewne bodźce i zachowywania się w różnych sytuacjach. Jest tam wszystko co myślisz o świecie, Twój stosunek do niego, model rzeczywistości, który wpływa bezpośrednio na to jak funkcjonujesz. Wszystko, co wielokrotnie powtarzasz w swoim życiu, a nawet powtarzają inni wokół Ciebie może zostać zapisane w Twojej podświadomości. Właśnie dlatego, jeśli chcesz zmienić coś w swoim życiu lub w sposobie wykonania wzorców ruchów na stałe, to będzie musiało się to stać na poziomie podświadomym. Bo właśnie na tym poziomie są wszystkie rzeczy w Twoim życiu, które są powtarzalne i dzieją się w kółko.

Świadomość może nie dopuszczać do siebie, że tak naprawdę większość życia opiera się na tym, co zostało przez te wiele lat wstecz zgromadzone w podświadomości. Uważa, że tak naprawdę do świadomość kieruje naszymi wyborami, zachowaniem, życiem i wykonaniem sportowym. A wygląda to tak, że podświadomość uwalnia naszą świadomość podczas nawykowych czynności, które mogą odbywać się bez jej ingerencji. Taki mechanizm ma swoje wady i zalety. Automatyczne czytanie tekstu bez zrozumienia nic czytelnikowi nie daje, gdy myśli są gdzieś indziej. Z drugiej strony, gdy skierujemy myśli na czytany tekst, to już nie musimy skupiać się na sprawie technicznej czytania. Skupiamy się wtedy jedynie na kontekście wynikającym z tekstu.

Główny problem podświadomości polega na tym, że przyjmuje ona wszystko to, co jest powtarzane. Nie bierze pod uwagę słuszność powtarzania tych rzeczy. Mogą to być rzeczy wspierające, które wspomogą Cię w realizacji Twoich celów. Równocześnie mogą to być rzeczy osłabiające, które utrudnią w znacznym stopniu, a nawet uniemożliwią realizację Twoich celów. Niezależnie od tego czy te powtarzane rzeczy są dla Ciebie dobre czy złe, ciągłe powtarzanie określonych myśli, schematów lub zachowań spowoduje, że podświadomość je przyswoi i w przyszłości posłuży się nimi. Skutkiem tego będą wracać bez wysiłku i zastanowienia, tak jak odruchy pojawiają się bez Twojej kontroli. Ponieważ jest to proste i nie wymaga ingerencji Twojego świadomego umysłu. Podświadomość nie rozumie czy danych nawyk czy schemat myślenia jest dla Ciebie dobry czy zły.

Jak wykorzystać podświadomość?

Powiedzmy, że chcesz podnieść swoją formę sportową. Aby to uczynić, chcesz poprawić jakość mowy wewnętrznej, tak aby wspierała Cię w procesie treningowym i podczas zawodów. Jednak masz nawyk, że po nieudanej próbie Twój umysł jest zalewany wątpliwościami i czarnymi myślami. Nie zdajesz sobie sprawy, że masz taki schemat zachowania i że istnieje on w Twojej podświadomości. Konsekwencje będą takie, że walczysz ze swoim lękiem przed porażką za każdym razem w błędny sposób, a podświadomość będzie działała przeciwko Tobie. Nagłe niepowodzenie wywołane małym błędem pozbawia Cię pewności siebie i skłania Cię do wejścia na przetartą już drogę schematu myślowego ulokowanego w podświadomości. W konsekwencji czarne myśli powodują obniżenie Twojego poczucia skuteczności. Starasz się walczyć z tymi myślami, jednak im bardziej się starasz, tym większy natłok myśli spotykasz.

Podświadomość pomimo wysiłków świadomości ma potencjał do tego, żeby uniemożliwić Ci szybką zmianę nawyków. Z drugiej strony, gdy Twoja podświadomość będzie odpowiednio ustawiona może wspierać Cię w realizacji Twoich planów i celów. Podświadomość będzie kierowała Twoim życiem, gdy nie będziesz świadomy jej działania i wpływu na Twoje myśli i zachowanie. Może to być jednocześnie przerażające i pocieszające w zależności jakie masz zakorzenione ścieżki w swojej podświadomości.

Co w takim razie z Twoim świadomym Ty? Używanie świadomego umysłu będzie wymagać od Ciebie wysiłku. To w Twojej świadomości znajdują się Twoje cele, plany i postanowienia noworoczne. Umysł świadomy pełni funkcję kontrolną podświadomości. Gdy podczas działania podświadomość podsyła do Twojego ego jakieś schematy myślowe, zmartwienia, emocje, propozycję działania, to kluczowe jest działanie świadomego umysłu i zrozumienia jego znaczenia. Możesz bez refleksji przyjąć to wszystko co zostało Ci podsunięte przez podświadomość i ulegać temu, co najczęściej ma miejsce. Umysł świadomy, odpowiednio użyty ma sporą moc. Może przyjąć wszystko tak jak leci, lub może stłumić i zignorować emocje i schematy myślowe przesłane przez podświadomość.

Problem polega na tym, że weryfikacja rzeczy podsuniętych przez podświadomość do świadomości wymaga wysiłku. Umysł świadomy jest strasznie wygodnicki. Nie lubi się wysilać, kiedy nie trzeba i często znajduje na to dobre usprawiedliwienie. Oszczędza tym samym zapasy silnej woli, które są ograniczone. Może Tobie się wydawać, że dokonujesz świadomego wyboru lub zmiany, to przeważnie w rzeczywistości akceptujesz to co podsuwa Ci podświadomość. Rzadko poddajesz analizie swoje odczucia i myśli, bo przecież im ufasz. Dlatego zarówno w sporcie jak i w życiu takie ważne jest ustawienie podświadomości w taki sposób, żeby wzmacniała Cię w realizacji Twoich celów i osiąganiu Twojego potencjału.

Przebudowanie schematów i nawyków, które są zakorzenione w podświadomości to długotrwały proces. Świadomy umysł, świadome wybory, świadome ścieżki myślowe to sposób na zmianę tego, co znajduje się w podświadomym umyśle. Jeśli odpowiednio często świadomie poddajesz wątpliwości nawyki i schematy podsuwane przez podświadomość i odpowiednio często powtarzasz nowe czynności i schematy jesteś w stanie wpłynąć na ukryte zasoby swojego umysłu. Kluczowa w tym jest konsekwencja powtarzania nowego, pozytywnego schematu, który nadpisze stary, negatywny schemat. Wymaga to dużego wysiłku, jednak warto posiadać w swojej podświadomości wspierającego partnera. Odpowiednio ustawiony będzie zawsze pchał nas do działania.

Wpływ świadomości na podświadomość

Głównym błędem przy zmianach torów, po których poruszają się nasze wybory i myśli, jest postanowienie zmiany w świadomości bez uwzględnienia blokady znajdującej się w podświadomości. Zapasy silnej woli naszego umysłu są niestety ograniczone. Przy schemacie zdenerwowanie-jedzenie skupienie się na nie jedzeniu oznacza ciężką walkę, która właściwie nigdy się nie skończy i jest mała szansa, że skończy się dobrze. Wszystko przez ograniczone zasoby silnej woli. Jest mała szansa, że ta walka skończy się zmianą w podświadomości. Zazwyczaj następuje poddanie się i chwilowe odpuszczenie tworzące błędne koło.

Rozwiązanie problemu na poziomie podświadomości uwalnia Cię od problemu na zawsze. Świadomość schematu niepowodzenie-załamanie może zmniejszyć jego oddziaływanie. Dodatkowo należy zrozumieć, że nasza percepcja rzeczywistości często jest skrzywiona i należy w tym przypadku ją przeinterpretować z ‘myślę, że…’ na ‘mam myśli, że…’. Stwierdzenie 'myślę, że…’ jest powiązane z maszym świadomym ego. Aby uwolnić świadomość od przekonań podsuwanych przed podświadomość, należy przekształcić swoją percepcję na 'mam myśli, że…’, które to odsuwa odpowiedzialność za negatywną mowę wewnętrzną od świadomości. To pozwoli oddzielić świadomy umysł od złych, zakorzenionych schematów myślowych. Znając ten mechanizm jesteś w stanie zareagować na falę krytyki płynącej po niepowodzeniu z Twojej podświadomości. Z czasem zastąp ją pozytywną afirmacją, chwilą medytacji lub inną, wspierającą rzeczą. Z wystarczającą ilością powtórzeń Twoja podświadomość przyswoi i przetrze nowe, wspierające schematy myślowe i stanie się to automatyczne. Gdy się zdenerwujesz niepowodzeniem, zamiast myśleć jaki jesteś do bani i odczuciem strachu przed kolejną próbą, Twoja podświadomość podsunie Ci myśl, że pomimo niepowodzeń stać Cię na kolejną, udaną próbę budując przy tym Twoją pewność siebie i poczucie skuteczności.

Tworząc nowe, wspierające ścieżki i robiąc to przez jakiś czas, używając świadomości i siły woli, możesz być pewien, że w przyszłości to zaprocentuje. Da Ci to wolność do tego, aby skupić się na innych rzeczach. Zbudowanie harmonijnej współpracy pomiędzy świadomością i podświadomością da Ci zaufanie do samego siebie, pozwoli na działanie oparte na podświadomości. Tak samo jest z budowaniem prawidłowej techniki. Gdy z początku świadomie uczymy się całej sekwencji ruchu skupiamy mocno swoją uwagę na tym używając świadomości. Z czasem jednak możemy oddać kontrolę nad ciałem podświadomości, która przejęła wyuczone schematy od świadomości. W ten sposób technika jest wykonywana minimalnym kosztem naszych zasobów silnej woli. I to wszystko dzięki współpracy obu systemów i ustawieniu podświadomości w odpowiedni sposób.

Trudności mogą pojawić się w momencie, kiedy chcemy zmienić wzorzec ruchu. Musimy wtedy świadomie skupiać się na poszczególnych elementach techniki, przez odpowiednią liczbę powtórzeń, aby dać czas podświadomości na przyswojenie. Rezultatem optymalnej współpracy pomiędzy świadomością i podświadomością jest zrelaksowany, wyciszony umysł. Umysł w optymalnym poziomie pobudzenia oszczędnie wykorzysta Twoje zasoby. Będzie korzystał z Twoich przyswojonych możliwości, żeby wspierać Cię w realizacji Twojego wykonania sportowego, w drodze do Twoich sportowych celów. Proces wykonania będzie mógł odbyć się sam, bez udziału świadomości. Samo stworzenie nawyku będzie wymagało pracy, będzie wymagało wysiłku i czasu. Warto, bo jest to najbardziej ekonomiczny sposób jaki w ogóle można zastosować.

Naucz swoją podświadomość odpowiednich rzeczy

Jednak nie zawsze jest tak prosto osiągniąć harmonię pomiędzy podświadomością i świadomością. Umysł świadomy bywa w tym wszystkim arogancki. Uważa, że wszystko wie najlepiej, odnosząc się lekceważąco do podświadomości, bo po prostu jej nie rozumie. Stara się utrzymać nad wszystkim kontrolę, nad nawykami, myślami, nad rzeczami złożonymi, z którymi nie daje sobie rady za każdym razem, bez krzty zaufania dla utrwalonych wzorców podświadomości, co w konsekwencji może popsuć wykonanie sportowe.

Ucząc się jazdy autem przez pierwsze kilka godzin kursant bardzo mocno skupia się nad wszystkim co robi. W przeciągu kilku godzin przyswaja na tyle, że już nie musi się zastanawiać jak wykonać pewne czynności. Może skupić się już na drodze i innych uczestnikach ruchu drogowego. Zanim będzie mógł przestać kontrolować każdy swój ruch, jednocześnie mogąc obserwować znaki pionowe, znaki poziome, wszystko co się dzieje przed autem, za autem, obok auta musi minąć wiele powtórzeń. Początkujący kierowcy są bardzo zestresowani podczas egzaminów. Ich świadomość musi kontrolować wszystko co robią i starają się o wszystkim pamiętać. Odtwarzają w głowie pętlę, co muszą po kolei zrobić, aby zmienić bieg, zmienić pas ruchu, ruszyć bądź zaparkować. Boją się popełnić błąd, a to wzmaga uczucie presji.

Finalnie często zdarza się tak, że przez nieufność do własnej podświadomości taki delikwent nie zdaje egzaminu. Gdyby zaufał swojej podświadomości byłaby możliwość wykorzystania umiejętności nabytych podczas kursu. W dodatku świadomy umysł u części ludzi ma tendencję do generalizowania i potępiania podświadomości. Po niezdanym egzaminie może stwierdzić, że w sumie to nic nie umiesz, do niczego się nie nadajesz i nigdy nie będzie z Ciebie dobrego kierowcy. I to może negatywnie nakarmić Twoją podświadomość, tworząc błędne przekonania. Prawda jest taka, że zbytnia krytyka swojej osoby może stworzyć niebezpieczeństwo. Postawienie w opozycji dwóch systemów umysłu włączy zbędną wewnętrzną grę, która może pochłaniać zasoby energii. Potrzeba setek godzin praktyki, aby kierowca był w stanie na tyle zaufać swojej podświadomości, żeby jadąc autem w pełni polegał na wyrobionych nawykach.

Dlatego musisz uważać, czym Twoja świadomość nad którą masz kontrolę, karmi Twoją podświadomość. Ciągła krytyka i wieczne reprymendy, które będą wychodziły z podświadomości mogą stanowić ograniczenia w możliwościach realizacji Twoich celów. Mogą zapoczątkowywać strach przed niepowodzeniem, negatywne przekonania, obniżenie poczucia skuteczności. Stąd właśnie bierze się slogan pozytywnego myślenia, popularnego w amerykańskiej myśli szkoleniowej. W USA chwalą młodych zawodników za nawet najmniejsze sukcesy i próby jego osiągnięcia. Zwiększa to szanse na zbudowanie pozytywnych, wspierających przekonań już u młodych sportowców. Gdy utrwalisz wspierające schematy myślowe, zbudujesz odpowiednie nawyki wykonania technicznego, to będziesz na najlepszej drodze do tego, aby moment startu nie wymagał już od Ciebie poświęcenia dużych zasobów energii. Tym samym uwolnisz swoją świadomość. Będziesz w stanie przejść do optymalnego stanu koncentracji i pobudzenia, do tak zwanego flow i osiągniesz szczyt Twojego potencjału.

Kasper Helbin